Vulva bölgesinde ortaya çıkan kaşıntı, kızarıklık, kabarcıklar veya yaralar pek çok kadını endişelendirir. Ancak bu lezyonların büyük çoğunluğu tedavi edilebilir durumlardır. Önemli olan doğru tanı ve zamanında müdahaledir.
Bu yazıda vulva bölgesinde görülebilecek cilt lezyonlarının nedenlerini, belirtilerini ve tedavi yaklaşımlarını detaylı olarak ele alacağız.
Vulva Bölgesinde Lezyon Neden Oluşur?
Vulva bölgesi nemli yapısı, sürtünmeye maruz kalması ve farklı mikroorganizmaların yerleşebileceği bir ortam olması nedeniyle çeşitli cilt sorunlarına yatkındır. Lezyonların nedenleri enfeksiyöz (bulaşıcı) ve non-enfeksiyöz (bulaşıcı olmayan) olarak ikiye ayrılır.
Enfeksiyöz Nedenler
1. Genital Herpes (HSV)
Genital herpes, Herpes Simpleks Virüsü (HSV-1 veya HSV-2) tarafından oluşturulan viral bir enfeksiyondur. Cinsel temas yoluyla bulaşır ve ömür boyu vücutta kalır.
Belirtileri:
- Ağrılı, su dolu küçük kabarcıklar
- Kabarcıkların patlamasıyla oluşan yaralar
- Yanma, karıncalanma hissi (prodromal dönem)
- İlk atakta ateş, kas ağrısı, lenf bezi şişmesi
- Tekrarlayan ataklar (stres, adet dönemi, bağışıklık düşüklüğünde)
Tedavi: Antiviral ilaçlar (asiklovir, valasiklovir) atakları kısaltır ve şiddetini azaltır. Tam tedavi mümkün olmasa da ataklar kontrol altına alınabilir.
2. Genital Siğiller (HPV – Kondilom)
Human Papilloma Virüsü’nün (HPV) düşük riskli tipleri (özellikle tip 6 ve 11) genital siğillere neden olur. Cinsel temas ve cilt temasıyla bulaşır.
Belirtileri:
- Karnabahar görünümünde et renkli veya pembemsi çıkıntılar
- Tek veya küme halinde lezyonlar
- Genellikle ağrısız, bazen kaşıntılı
- Vulva, vajina girişi, perine ve anal bölgede görülebilir
Tedavi: Kriyoterapi (dondurma), topikal ilaçlar (imikimod, podofillotoksin), lazer tedavisi veya cerrahi eksizyon uygulanabilir. HPV aşısı koruyucudur.
İlgili sayfa: HPV Tedavisi
3. Molluskum Kontagiozum
Poxvirus ailesinden bir virüsün neden olduğu viral cilt enfeksiyonudur. Cinsel temas veya direkt cilt temasıyla bulaşır.
Belirtileri:
- Ortası çukur (göbekli), parlak, inci benzeri papüller
- 2-5 mm çapında, ağrısız lezyonlar
- Çizildiğinde çevreye yayılabilir
Tedavi: Lezyonlar kendiliğinden geçebilir. Küretaj, kriyoterapi veya topikal tedaviler uygulanabilir.
4. Folikülit
Kıl foliküllerinin bakteriyel enfeksiyonudur. Genellikle Staphylococcus aureus bakterisi neden olur. Tıraş, sıkı giysiler ve aşırı terleme risk faktörleridir.
Belirtileri:
- Kıl diplerinde kırmızı, hassas şişlikler
- Ortasında beyaz uçlu (püstül) lezyonlar
- Kaşıntı ve hafif ağrı
- Bazen apse (fronkül) gelişebilir
Tedavi: Hafif vakalarda sıcak kompres ve hijyen yeterlidir. Yaygın vakalarda topikal veya oral antibiyotikler kullanılır.
5. Bartolin Bezi Kisti ve Apsesi
Bartolin bezlerinin tıkanmasıyla oluşan kistler enfekte olduğunda apse haline dönüşebilir.
Belirtileri:
- Vajina girişinin yanında tek taraflı şişlik
- Apse durumunda şiddetli ağrı, kızarıklık, ateş
- Oturmada ve yürümede zorluk
Tedavi: Küçük kistler takip edilebilir. Apse durumunda insizyon-drenaj veya marsupializasyon uygulanır.
6. Kandidiyazis (Mantar Enfeksiyonu)
Candida mantarının aşırı çoğalmasıyla oluşur. Vajinal akıntıyla birlikte vulvada da belirtiler görülür.
Belirtileri:
- Yoğun kaşıntı
- Kızarıklık ve şişlik
- Beyaz, peynir kesiği görünümünde akıntı
- Yanma ve tahriş
Tedavi: Topikal veya oral antifungal ilaçlar etkilidir.
Non-Enfeksiyöz Nedenler
7. Kontakt Dermatit
Tahriş edici veya alerjik maddelere karşı cildin reaksiyonudur. Sabun, deterjan, parfümlü ürünler, sentetik iç çamaşırları ve pedler sık nedenlerdir.
Belirtileri:
- Kızarıklık ve şişlik
- Yoğun kaşıntı
- Soyulma veya kabuklanma
- Yanma hissi
Tedavi: Tetikleyici maddenin belirlenmesi ve uzak durulması esastır. Topikal kortikosteroidler kullanılabilir.
8. Vulvit
Vulva bölgesinin enflamatuar durumudur. Enfeksiyon, alerji, tahriş veya hormonal değişiklikler nedeniyle oluşabilir.
Belirtileri:
- Kaşıntı ve yanma
- Kızarıklık ve ödem
- Ağrı ve hassasiyet
- Bazen yaralar veya çatlaklar
Tedavi: Altta yatan nedene göre tedavi planlanır. Hijyen düzenlemesi, topikal tedaviler veya hormonal destek uygulanabilir.
9. Liken Sklerozus
Vulva derisinin incelmesi ve beyazlaşmasıyla karakterize kronik inflamatuar bir durumdur. Nedeni tam bilinmemekle birlikte otoimmün mekanizmalar suçlanmaktadır.
Belirtileri:
- Beyaz, parlak, kırışık görünümlü cilt
- Şiddetli kaşıntı (özellikle geceleri)
- Ağrılı çatlaklar ve yaralar
- Cinsel ilişkide ağrı
Tedavi: Güçlü topikal kortikosteroidler uzun süreli kullanılır. Düzenli takip gereklidir çünkü nadir de olsa vulva kanseri riski artmıştır.
10. Liken Planus
Deri ve mukozaları etkileyen inflamatuar bir hastalıktır. Vulvada eroziv formu sık görülür.
Belirtileri:
- Ağrılı erozyon ve yaralar
- Beyaz dantel benzeri çizgiler (Wickham çizgileri)
- Vajina girişinde daralma
- Cinsel ilişkide ağrı
Tedavi: Topikal kortikosteroidler ve immünsüpresif ajanlar kullanılabilir.
11. Psoriasis (Sedef Hastalığı)
Kronik inflamatuar deri hastalığıdır. Genital bölgede de görülebilir.
Belirtileri:
- Kırmızı, keskin sınırlı plaklar
- Genital bölgede klasik kepeklenme az görülür
- Kaşıntı ve yanma
Tedavi: Düşük potensli topikal kortikosteroidler ve kalsinörin inhibitörleri kullanılır.
12. Batık Kıl (Pseudofolikülit)
Tıraş veya epilasyon sonrası kılların derinin altında büyümesiyle oluşur.
Belirtileri:
- Ağrılı, kaşıntılı şişlikler
- Kızarık papüller
- Bazen enfekte olup apse oluşturabilir
Tedavi: Sıcak kompres, eksfoliasyon ve uygun epilasyon yöntemlerinin seçimi önemlidir.
Ne Zaman Doktora Başvurmalı?
Aşağıdaki durumlarda mutlaka bir jinekolog veya dermatolog muayenesi gereklidir:
- Yeni ortaya çıkan ve iyileşmeyen yaralar
- Ağrılı kabarcıklar veya ülserler
- Tekrarlayan lezyonlar
- Kaşıntı ve yanmanın günlük yaşamı etkilemesi
- Cinsel ilişki sonrası ortaya çıkan belirtiler
- Lezyonların boyut veya şeklinde değişiklik
- Ateş veya genel halsizlik eşlik etmesi
Korunma Yöntemleri
- Güvenli cinsel ilişki ve kondom kullanımı
- HPV aşısı yaptırılması
- Genital bölgede parfümsüz, pH dengeli ürünler kullanılması
- Pamuklu iç çamaşırı tercih edilmesi
- Aşırı sıkı giysilerden kaçınılması
- Tıraş ve epilasyon sonrası uygun bakım yapılması
- Düzenli jinekolojik kontroller
Sonuç
Vulva bölgesinde görülen cilt lezyonları çok çeşitli nedenlerden kaynaklanabilir. Bazıları bulaşıcı enfeksiyonlarla ilişkiliyken bazıları tamamen zararsız tahriş reaksiyonlarıdır. Önemli olan kendi kendinize tanı koymaya çalışmak yerine uzman değerlendirmesi yaptırmaktır.
Utanılacak hiçbir şey yoktur. Erken tanı ve tedavi ile bu sorunların büyük çoğunluğu kolayca çözülebilir.
Herpes virüsü vücutta ömür boyu kalır ancak antiviral ilaçlarla ataklar kontrol altına alınabilir ve sıklığı azaltılabilir.
Genital siğillere neden olan HPV tipleri (6 ve 11) düşük risklidir ve nadiren kanser yapar. Ancak HPV taraması ile yüksek riskli tiplerin varlığı kontrol edilmelidir.
Hayır. Kaşıntı enfeksiyon dışında kontakt dermatit, liken sklerozus, psoriasis gibi non-enfeksiyöz nedenlerden de kaynaklanabilir.
Bakteriyel folikülit direkt temasla bulaşabilir ancak genellikle kişinin kendi cilt bakterilerinden kaynaklanır.
Tedavi edilmeyen liken sklerozus vulva yapısında kalıcı değişikliklere ve nadir durumlarda vulva kanserine yol açabilir. Düzenli takip şarttır.
Parfümsüz, pH dengeli, hassas ciltler için formüle edilmiş temizleyiciler tercih edilmelidir. Vajina içi duş yapılmamalıdır.
Hafif tahriş normal olabilir ancak ağrılı şişlikler, iltihaplı lezyonlar veya uzun süren kızarıklık durumunda folikülit veya batık kıl düşünülmelidir.
Evet. 9 valanlı HPV aşısı genital siğillere neden olan tip 6 ve 11’e karşı da koruma sağlar.